Τετάρτη, 29 Ιανουαρίου 2014

Στα ύδατα της καλλιτεχνικής αποφατικότητας





                                                    




     Η πικρή αλήθεια είναι πως οι καλλιτέχνες και τα έργα τέχνης που έχουν διαμορφώσει την τοπική κουλτούρα του Ευρωπαϊκού και Αμερικάνικου κόσμου – αυτήν την κουλτούρα υπέρ της οποίας, σύμφωνα με τον Herbert Read, πρέπει να πολεμήσουμε – είναι εν πολλοίς τα κύρια στοιχεία αυτής ακριβώς της διάσπασης και αποξένωσης που γίνεται τώρα όλο και πιο φανερή. Δεν υπάρχει καμιά τέχνη που να μπορεί να αντισταθεί, πολύ δε περισσότερο να εμποδίσει τη θριαμβευτική πορεία του τεχνολογικού μας πολιτισμού, σε οποιαδήποτε νέμεση κι αν μας οδηγεί, εκτός απ’ αυτή που πηγάζει από έναν τρόπο ζωής που το όραμα και η θεμελιώδης του εμπειρία υπερβαίνουν τις φυσικές και υλιστικές κατηγορίες των οποίων αυτός ο πολιτισμός είναι η τελική τερατώδης προβολή. Και δεν μπορεί να υπάρξει καμιά τέχνη που να διαθέτει κάποια ιερή ποιότητα – αν δεν υπάρξουν καλλιτέχνες που θα έχουν ανακαλύψει ξανά έναν τρόπο ζωής στον οποίο θα είναι δυνατή η πραγματοποίησή της.


    Με λίγα λόγια, η μάχη κατά πρώτο δεν πρέπει διόλου να διεξαχθεί στο αποκαλούμενο πολιτιστικό μέτωπο διότι ενεργώντας έτσι αναπόφευκτα εμπλεκόμαστε και θέτουμε σε κίνηση τη διεργασία του εκφυλισμού που επιθυμούμε να αποφύγουμε. Πράγματι η μόνη θετική ενέργεια που ίσως απομένει τώρα στον καλλιτέχνη είναι να αποσυρθεί από την πολιτιστική μάχη, όχι όμως στην απελπισία ή σε κάποια χαβούζα αλλά στη σιωπή ή σ’ αυτό που ο Yeats έχει αποκαλέσει «το δικό μας σκοτάδι», σ’ αυτό το χάος ή άβυσσο των προμορφικών δυνατοτήτων  στο οποίο θα μπορέσει να γνωρίσει τις προκαλλιτεχνικές (καθόσον αφανέρωτες) πηγές πνευματικής ενέργειας από τις οποίες ο κόσμος μας συνεχώς αποξενώνεται. Ίσως χρειαστεί να απαρνηθεί ολόκληρη την τέχνη με τη σύγχρονη σημασία της και να ξαναβαπτισθεί στα ύδατα της καλλιτεχνικής αποφατικότητας – στα ύδατα που είναι η fons et origo της ύπαρξής του. Αυτό που χρειάζεται μ’ άλλα λόγια είναι μια απόταξη, τόσο ολοκληρωτική όσο αυτή των κατακομβών και των μοναστηριών, μια απόταξη από την οποία ξεπήδησε μια Αγία Σοφία και μια Μητρόπολη της Σαρτρ, η εκκλησιαστική μουσική και οι εικόνες, και μέσω της οποίας γεννήθηκε αυτό το πνευματικό κεφάλαιο το οποίο η τέχνη και η ζωή του μεταμεσαιωνικού κόσμου μας πρώτα εκμεταλλεύτηκε, κατόπι  σπατάλησε και τελικά εξάντλησε.



Philip SherrardThe Sacred in Life and Art (Ipswich: Golgonooza Press, 1990; reprinted Limni (Greece): Denise Harvey, 2004), Το Ιερό στη ζωή και στην τέχνη (μετάφρ. Ιωσήφ Ροηλίδης), εκδ. Ακρίτας, 1994, σελ. 55 – 56.







                       πηγή





IV. Voices


Voices, loved and idealized,
of those who have died, or of those
lost for us like the dead.


Sometimes they speak to us in dreams;
sometimes deep in thought the mind hears them.


And with their sound for a moment return
sounds from our life's first poetry—
like distant music fading away at night.




Trans. Edmund Keeley/Philip Sherrard 


C.P. Cavafy, text




Artwork: William Klein, Gare de Kiev, Moscow, 1959




















Κυριακή, 19 Ιανουαρίου 2014

William Butler Yeats, The Second Coming















File:Vézelay Portail central Tympan 220608 2.jpg








































Pieter Bruegel the Elder
c.1561, engraving






The Second Coming



        Turning and turning in the widening gyre
    The falcon cannot hear the falconer;
    Things fall apart; the centre cannot hold;
    Mere anarchy is loosed upon the world,
    The blood-dimmed tide is loosed, and everywhere
    The ceremony of innocence is drowned;
    The best lack all conviction, while the worst
    Are full of passionate intensity.



    Surely some revelation is at hand;
    Surely the Second Coming is at hand.
    The Second Coming! Hardly are those words out
    When a vast image out of Spiritus Mundi
    Troubles my sight: a waste of desert sand;
    A shape with lion body and the head of a man,
    A gaze blank and pitiless as the sun,
    Is moving its slow thighs, while all about it
    Wind shadows of the indignant desert birds.



    The darkness drops again but now I know
    That twenty centuries of stony sleep
    Were vexed to nightmare by a rocking cradle,
    And what rough beast, its hour come round at last,
    Slouches towards Bethlehem to be born?














Πέμπτη, 16 Ιανουαρίου 2014

Ωδή στο προλεταριάτο τ’ ουρανού




 




      «Ο Πλάτωνας πιστεύει ότι το σύμπαν όσο και το καθένα δημιούργημα κατευθύνονται από την πρόνοια, την οποία διαιρεί σε τρία: Η πρώτη ανήκει στον πρώτο Θεό. Αυτός προνοεί καταρχήν για τις ιδέες, έπειτα δε για ολόκληρο το σύμπαν, όπως για τον ουρανό, τα άστρα και γενικώς για όλα. Δηλαδή τα γένη, τις ουσίες, τις ποσότητες και ποιότητες και όλα τα άλλα που ανήκουν και είναι υποταγμένα σ' αυτά. Για τη γένεση των όντων, ζώων και φυτών και όλων που γεννιούνται και πεθαίνουν, αρμόδιοι να προνοούν είναι οι δεύτεροι θεοί, οι οποίοι περιπολούν στον ουρανό. (Και ο Αριστοτέλης τη γέννηση αυτών αναθέτει στον ήλιο και το ζωδιακό κύκλο). Η τρίτη πρόνοια, όπως αποφαίνεται ο Πλάτωνας, είναι αρμόδια για τη διενέργεια και το αποτέλεσμα των πράξεων και της τάξης των σχετικών με το βίο, των αγαθών που καλούνται φυσικά και υλικά και οργανικά, και όσων είναι αντίθετα μ' αυτά. Προΐστανται δε αυτής της πρόνοιας κάποιοι δαίμονες γύρω απ' τη γη, αρμόδιοι να είναι φύλακες των ανθρώπινων πράξεων.
    Το να αποδίδονται βέβαια τα πάντα στον Θεό και το να λέμε ότι κάθε πρόνοια εξαρτάται από τη θέληση εκείνου, είναι αξιέπαινο. Όχι όμως και το να λέμε πως υπάρχει και δεύτερη  πρόνοια, που την αποτελούν δεύτεροι θεοί οι οποίοι περιπολούν στον ουρανό. Γιατί αυτό δεν είναι πρόνοια, αλλά μοίρα και ανάγκη. Επειδή σ' αυτήν την περίπτωση, ανάλογα με το πώς θα συσχηματίζονται αυτοί, θα ήταν ανάγκη να εξελιχθούν και τα συμβαίνοντα ̇  άλλο ενδεχόμενο δεν θα υπήρχε».
                                                                                     
(Νεμέσιος Εμέσης, Περί των τίνων εστί πρόνοια, ΒΕΠΕΣ 38, σ. 301)




Η Εσμεράλδα λέει:




Θα κατακρημνισθούν οι άρχοντες του κόσμου τούτου
και οι υπηρέτες τους
όσοι ασκούν την υψηλή μαγεία
για να έχουν δύναμη και δούλους 
να θυσιάζουν ψυχές στις ορέξεις τους
και να τιμούν με φόβο τους δεσμοφύλακες του πεπρωμένου
Όταν θα γίνει αυτό
- μετά από χρόνια,  στο τέλος των χρόνων,
δεν ξέρω - 
τότε  οι κατατρεγμένοι θα κοινωνήσουν
την αλήθεια
στο μεγάλο τραπέζι...
Για το τραπέζι εκείνο σας μιλώ
της βασιλείας της δικής μας
που βδελύσσονται και απαξιώνουν οι δήθεν εκλεκτοί ...
Οι σύντροφοί μας
θα'ναι όλοι εκεί
με γδαρμένες σάρκες, 
με κουρέλια, 
πένητες και τ'ουρανού ζητιάνοι,
θα κοινωνήσουμε τις αρετές που προφυλάξαμε,
την αγάπη μαζί με τη  γνώση που μας στέρησαν
ή μας τις έδιναν μισές
με υπέρογκα ανταλλάγματα ψυχής
Την πρόνοια του θείου θα γευτούμε 
θα μεθύσουμε 
σε ιερή μανία  εύτακτης αταξίας...
είναι "η εν τοις οίνοις κοινή διατριβή"
των αγαπημένων, 
των συμποσιαστών εκείνων
που πολεμήσαμε έως τέλους ενάντια στο ψέμμα
να ενώσουμε τις επιστήμες
να μεταδώσουμε το φως της ίασης σε όλους
να σώσουμε τον άνθρωπο
από τη μοίρα δαιμόνων και κτηνών...
Στον πιο μεγάλο πόνο μας
θα γιατρευτούμε
καθώς συντρέξαμε τους φυλακισμένους,
χορτάσαμε τους πεινασμένους,
συγχωρέσαμε όσους μας ευτέλισαν
ή θελήσαν να μας χρησιμοποιήσουν,
για να γιατρευτούμε...
Αρτίστα κι εγώ του προλεταριάτου τ' ουρανού
χορεύω στον αέναο ρυθμό των συμπαντικών κρουστών
με την τυχερή μου κατσίκα,
απελεύθερη, 
χωρίς  την εξουσία των alter ego του αγαπημένου μου
/ιππότης, μάγος  ιερέας  και πιστός κουασιμόδος/
να διαπραγματεύομαι  - ωραία λέξη - 
ξανά μια θέση, 
πάνω από τη σφαίρα του πεπρωμένου, 
στο τραπέζι της ζωής...













Naci en Alamo - live - Israeli ethnic ensemble - Talya G.A Solan















Κυριακή, 12 Ιανουαρίου 2014

Σίφνος
























Η Σίφνος, φωτογραφία του Φραντζέσκο Περιλά στη δεκαετία του ‘30






ΕΣΤΙΑΔΕΣ


ΒΑΘΕΙΑ ἄκραχτα μεσάνυχτα, τρισκότεινοι οὐρανοὶ
πάν' ἀπ' τὴν Πολιτεία τὴν κοιμισμένη·
κι ἄξαφνα σέρνει τοῦ Κακοῦ τὸ Πνεῦμα μιὰ φωνή,
τρόμου φωνή−κι ὅλοι πετιοῦνται ἀλλαλιασμένοι.


«Ἔσβυσε ἡ ἄσβυστη φωτιά!» κι ὅλοι δρομοῦν φορὰ
τυφλοὶ μέσα στὴ νύχτα νὰ προφτάσουν,
ὄχι μ' ἐλπίδα πῶς μπορεῖ νἆν ψεύτρα ἡ συμφορὰ
παρὰ νὰ δοῦν τὰ μάτια τους καὶ τὴ χορτάσουν.


Θαρρεῖς νεκροὶ κι ἀπάρῃασαν τὰ μνήματ' ἀραχνὰ
σύγκαιρα ὀρθοὶ γιὰ τὴ στερνὴ τὴν κρίση,
κ' ἐνῶ οἱ ἀνέγνωμοι σπαρνοῦν μὲς σὲ κακὸ βραχνᾶ
μὴν τύχῃ τρέμουνε κανεὶς καὶ τοὺς ξυπνήσῃ.


Μ' ἕνα πνιχτὸ μονόχνωτο ἀναφυλλητὸ σκυφτοὶ
πρὸς τῆς Ἑστίας τὸ Ναὸ τραβοῦνε
καὶ μπρὸς στὴν Πύλη διάπλατα τὴ χάλκινη ἀνοιχτὴ
ἕνα τὰ μύρια γίνουνται μάτια νὰ ἰδοῦνε.


Καὶ βλέπουν: μὲ τῆς γνώριμης ἀρχαίας των ἀρετῆς
τὸ σχῆμα τ' ἀνωφέλευτο ντυμένες
στὸν προδομένο τὸ Βωμὸν ἐμπρὸς γονυπετεῖς
τὶς Ἑστιάδες τὶς σεμνές, μὰ κολασμένες.


Τὸ κρῖμα τοὺς ἐστάθηκε μιὰ ἄβουλη ἀναμελιὰ
κι ἀραθυμιὰ −σὰν τῆς δικῆς μας νιότης!
μὰ ἡ Ἅγια ἡ Φωτιά, μιὰ πὄσβυσε, δὲν τὴν ἀνάβει πλιὰ
ἀνθρώπινο προσάναμμα ἢ πυροδότης.


Κι ὅσο κι ἂν μὲ τὶς φούχτες των σκορπίζουν στὰ μαλλιὰ
μὲ συντριβὴ καὶ μὲ ταπεινοσύνη,
τοῦ κάκου! στὴ χλιὰ χόβολη καὶ μὲς στὴ στάχτη πλιὰ
σπίθας ἰδέα οὐδ' ἔλπιση δὲν ἔχει μείνῃ.


Κ' εἶναι γραμμένη τοῦ χαμοῦ ἡ Πολιτεία· ἐχτὸς
ἂν πρὶ ὁ καινούργιος ἥλιος ἀνατείλῃ
κάμῃ τὸ θᾶμα του ὁ οὐρανὸς καὶ στ' ἄωρα τῆς νυχτὸς
μακρόθυμος τὸν κεραυνό του κάτω στείλῃ.


Κι ἂν εἶν καὶ πέσῃ ἀπάνω τους, ἂς πέσῃ! ὅπως ζητᾷ
τὸ δίκιο κ' οἱ Παρθένες τὸ ζητοῦνε,
ποῦ ἰδού τις, μὲ τὰ χέρια τους στὰ οὐράνια σηκωτὰ
καὶ τὴν ψυχὴ στὰ μάτια τους τὸν προσκαλοῦνε.

. . . . . . . . . . .

Τάχα τὸ θᾶμα κ' ἔγινε;−πές μου το νὰ σ' τὸ πῶ,
γνώμη ἄβουλη, γνώμη ἄδικη μιᾶς νιότης
σὰν τὴ δικιά μας, πὄσβυσεν ἔτσι χωρὶς σκοπὸ
κι ἀκόμα ζῇ καὶ ζένεται −μὲ τὸ σκοπό της!



Ιωάννης Γρυπάρης
από τη συλλογή Σκαραβαίοι και Τερρακόττες, Εστία (1928)


πηγή
  www.greek-language.gr 



















                             πηγή