Κυριακή, 27 Οκτωβρίου 2013

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Συμβάν





                        πηγή






Mερικοί φαντάροι μακριά απ' τα σπίτια τους, κάποιαν ώρα
      εύκαιρη,
είτε για κορίτσια ή ρετσίνα και προσφάι, κατηφόρισαν,
στη ρεματιά με τ' αρχοντικά λευκάδια κάτω από το χωριό,
ίσαμε τ' αντικρυνά καλύβια, σιμά στα κυπαρίσσια
      και τις φτελιές.


Φτωχός ο τόπος και τα καλωσορίσματα περισσότερα
      απ' τις μπουκιές.
Aν ψωμί δεν χόρταιναν, τα κορίτσια τάβλεπαν από μακριά.
Mπορεί και για το λόγο αυτό νάχαν τ' αμέριμνο χαμόγελο,
γεμάτοι προσδοκίες ξαφνικές πάνω στο κάθε τι π' αντίκρυζαν.



Στα λιβάδια από κάθε μεριά του νερού άνθιζε η άνοιξη,
συνοδεύοντας με χρώματα τις φωνές από βατράχια και πουλιά.
Πέρασαν το μικρό πέτρινο γεφύρι και στρίβοντας μέσα στη
      λόχμη·
"Δεν πάμε", λεν, "παιδιά, να δούμε ποια ψυχή εδωπέρα ζη".



Kανένας δεν ζούσε, μονάχα χρονολογίες και ονόματα πολλά
       διάβασαν
πάνω σε Σταυρούς. Kατά λάθος πήραν το ξωκκλήσι για σπίτι.
Ένιωθαν σάμπως διπλή τη ζωντάνια τους, προφέροντας
       φωναχτά όσα διάβαζαν
μέσα στη δροσερή ήσυχη αυλή, πριν έμπουνε στο ναΐδριο.



Aστ
οχώντας τις συνήθεις αμφιβολίες της εποχής
      για τα μεταφυσικά,
όλοι τους, καθώς ενθυμούμενοι τους δικούς των άναψαν κεριά,
γοητεμένοι από το μελένιο φως, βάλθηκαν να εξετάζουν,
θέλοντας να δουν το κάθε τι μέσα στο μάλλον
      σκοτεινό εσωτερικό.



Σε χρωματουργίες από την πολυκαιρία στους τοίχους
      μισόσβηστες,
η Oρθόδοξη Xριστιανική Eποποιΐα αρχινούσε
      απ' το Nάρθηκα,
πάν' απόναν σωρό ρόβη στη γωνιά και την ξεχασμένη
      μπούκλα του τσομπάνη,
παριστάνοντας αριστερά στον τοίχο, στον κυρίως ναό,
      έναν έφιππο.



Aπό το κόκκινο τ' άτι του ευθύς γνώρισαν
      τον Άγιο Δημήτριο.
Διαβάζοντας όμως "ΣKYΛOΓIANNHΣ", δίπλα
      στην πεσμένη μορφή,
που την υποτάσσει τρυπώντας την με το κοντάρι του
      ο Mυροβλήτης,
απόρεσαν, γιατ' ήξεραν πως με τον Λυαίο η νίκη του Aγίου
      σχετίζεται.



Tότε όμως ένας απ' τη Σαλονίκη, καθώς θυμήθηκε
      τα καλά παιδιάτα του,
όταν πέφτοντας σ' ένα κατώγι άπλωσε ο Άγιος το χέρι του
      και τον γλύτωσε,
είπε πως είναι αναρίθμητες οι νίκες του Πολιούχου
      στην πραγματικότητα,
και απ' τα συναξάρια όπως το θυμόταν εξιστόρησε
      το περιστατικό.



Όταν ο τσάρος των Bουλγάρων όλη τη Mακεδονία
      καταστρέφοντας,
έφτασε απ' το Λαγκαδά κι' απ' τον Γαλλικό ταυτόχρονα
      μπροστά στην πόλη,
αγναντεύοντας από'να ύψωμα όλη την έκταση της πόλης
      με τα οικήματα,
και την ίδια νύχτα πατάχτηκε αυτοπροσώπως απ' τον Άγιο.



Tα λόγια του με την πυκνή παράθεση των συγκεκριμένων
      τοπωνυμιών
δίνοντας σάρκα και οστά σε όσα γνώριμα της πόλεως
      αναθυμόταν,
χόρταιναν τις αισθήσεις των συναδέλφων του παρουσιάζοντας,
όχι ένα κτίσμα, αλλά σάμπως μια γυναίκα ζωντανή,
      τη Θεσσαλονίκη.

Πέμπτη, 24 Οκτωβρίου 2013

Octavio Paz, Ο υπερρεαλισμός (απόσπασμα)










Η αποκήρυξη της προσωπικής ταυτότητας δεν μας παρασύρει στην απώλεια της ύπαρξης, αλλά, ακριβώς στο αντίθετο, στην ανακατάληψή της. Ο ποιητής είναι κιόλας όλοι οι άνθρωποι. Η φύση απορρίπτει τα προσωπεία της και φανερώνεται όπως είναι. Η προσπάθεια "να γίνεις όλοι οι άνθρωποι", εμφανής στους περισσότερους από τους μεγάλους ποιητές, συμμαχεί αναγκαστικά για την καταστροφή του εγώ. Το ποιητικό έργο δεν συνίσταται τόσο στο να συμπιεστεί η προσωπικότητα όσο στο να ανοιχτεί και να μετατραπεί σε διασταύρωση του υποκειμενικού και του αντικειμενικού. Ο υπερρεαλισμός αποβλέπει στην αποσόβηση της παλιάς αντίθεσης ανάμεσα στο εγώ και τον κόσμο, στον εσωτερικό κόσμο και το περιβάλλον, δημιουργώντας αντικείμενα που είναι εσωτερικά και εξωτερικά συγχρόνως. Αν η φωνή μου δεν είναι πια δική μου αλλά ολονών, γιατί να μην την σφεντονίσω για μια καινούργια εμπειρία: Η ποίηση πάντα γινόταν για όλους. Οι ποιητικοί μύθοι, οι μεγάλες εικόνες της ποίησης, σ' όλες τις γλώσσες, είναι όργανα συλλογικής επικοινωνίας..


Τα πρώτα χρόνια της υπερρεαλιστικής δραστηριότητας υπήρξαν πολύ πλούσια. Όχι μόνο τροποποίησαν την ευαισθησία της εποχής αλλά κατάφεραν να αναπηδήσει μια νέα ποίηση και μια νέα ζωγραφική. Αλλά το θέμα δεν είναι να δημιουργηθεί μια καινούργια τέχνη αλλά ένας καινούργιος άνθρωπος. Επομένως, η Χρυσή Εποχή δεν εμφανιζόταν μέσα από την κάθαρση αυτής της πραγματικότητας που με τόση μανία την καταπολεμούσαν. Αντίθετα η κατάσταση του ανθρώπου γινόταν κάθε φορά πιο θηριώδης. Την περίοδο που εγκαινιάζεται από το Πρώτο Μανιφέστο συμβαίνει να πρυτανεύουν έγνοιες κοινωνικής φύσεως. Στην ψυχή του Breton του Aragon και των φίλων τους εγκαθίσταται μια αμφιβολία: Η απελευθέρωση του ανθρώπινου πνεύματος, ορόσημο του υπερρεαλισμού, δεν απαιτεί προηγουμένως μια απελευθέρωση του ανθρώπου από την κοινωνική συμβατικότητα; Ανάμεσα από ποικίλες εσωτερικές θύελλες ο υπερρεαλισμός αποφασίζει να συμμαχήσει με τις θέσεις της Τρίτης Διεθνούς. Και έτσι, η Υπερρεαλιστική Επανάσταση μετατρέπεται στο Ο Υπερρεαλισμός στην υπηρεσία της Επανάστασης. Παρ' όλα αυτά, οι πολιτικοί επαναστάτες δεν έδειξαν μεγάλη συμπάθεια σ' αυτούς τους συμπαραστάτες τους τόσο ανεξάρτητους. Η γραφειοκρατική μηχανή του Κομμουνιστικού Κόμματος κατέληξε να απομακρύνει όλους εκείνους που δεν μπορούσαν ή δεν ήθελαν να υποταχτούν. Για μερικά χρόνια ανοίγονται ρήγματα στις προσπάθειες για συμβιβασμό. Τελικά, φάνηκε καθαρά πως κάθε επανασύνδεση ήταν αδύνατη. Χωρίς αμφιβολία, ο κάθε φορά πιο δεσποτικός αντιδημοκρατικός χαρακτήρας του σταλινικού κομμουνισμού, η στενότητα και η ακαμψία των αισθητικοπολιτικών δογμάτων και πάνω απ' όλα η καταπίεση της οποίας και υπήρξαν σύμπτωμα, ανάμεσα στ' άλλα και οι Δίκες της Μόσχας συνέβαλαν στο να γίνει αθεράπευτο το ρήγμα..


Ο υπερρεαλισμός βάζει σε κρίση την πραγματικότητα. Αλλά και η πραγματικότητα βάζει σε κρίση την ελευθερία του ανθρώπου. Υπάρχουν αλλεπάλληλα γεγονότα ανεξάρτητα μεταξύ τους, που σε κάποιους χώρους ή σε κάποιες στιγμές προνομιακές, διασταυρώνονται. Ποιο είναι το νόημα αυτού που ονομάζεται πεπρωμένο, σύμπτωση ή, για να χρησιμοποιήσω την έκφραση του Ἐγελου, αντικειμενικό τυχαίο; Σε διάφορα βιβλία - Nadja, Ο τρελλός Έρως, Τα συγκοινωνούντα δοχεία - ο Breton υπογραμμίζει τον παράξενο χαρακτήρα ορισμένων συναντήσεων. Πρόκειται για απλή σύμπτωση; Παρόμοιος τρόπος λύσης του προβλήματος θα αποκάλυπτε ένα ρεαλισμό αφελή ή έναν ποζιτιβισμό πρώιμο. Στο πεδίο που διασταυρώνονται η ελευθερία και η αναγκαιότητα ποιο είναι το αντικειμενικό τυχαίο;.. Για τον Breton το αντικειμενικό τυχαίο είναι το σημείο της εξωτερικής διασταύρωσης.. 


Όλοι κάποτε υπήρξαμε ήρωες ή μάρτυρες ανεξήγητων συναντήσεων. Αυτές οι συναντήσεις, για να αναφέρω ευρήματα ατόμων πολύ απομακρυσμένων και άσχετων από τις υπερρεαλιστικές αναζητήσεις, ο ιός για τον Παστέρ, η πενικυλίνη για τον Φλέμιγκ, μια ρίμα για τον Βαλερύ.. Και στην ατομική μας καθημερινή ζωή, δεν είναι η αγάπη με τρόπο κυρίαρχο η φλεγόμενη ενσάρκωση του αντικειμενικού τυχαίου; Τις ερωτήσεις που έκαναν ο Breton και ο Eluard στην επιθεώρηση Μινώταυρος: "Ποια ήταν η σημαντικότερη συνάντηση στη ζωή σας; Ως ποιο σημείο το γεγονός αυτό σας έδωσε την εντύπωση του αναγκαίου ή του συμπτωματικού;" μπορούμε να τις επαναλάβουμε όλοι. Και είμαι βέβαιος πως οι περισσότεροι θα απαντούσαν πως η σημαντικότερη, η αποφασιστική και η μοιραία να μας σημαδέψει για πάντα με στίγμα χρυσό λέγεται: αγάπη, πρόσωπο αγαπημένο. Και κανείς από μας δεν θα μπορούσε να βεβαιώσει με απόλυτη σιγουριά αν αυτή η συνάντηση υπήρξε συμπτωματική ή αναγκαία. Οι περισσότεροι θα λέγαμε, αν ήταν συμπτωματική, πως είχε όλη την ανεξερεύνητη ένταση της αναγκαιότητας. Και αν ήταν αναγκαία διέθετε όλη τη χάρη της αοριστίας του συμπτωματικού. Το αντικειμενικό τυχαίο είναι μια παράδοξη μορφή της αναγκαιότητας, η κατεξοχή μορφή της αγάπης: Σύζευξη της διπλής κυριαρχίας της ελευθερίας και του πεπρωμένου. 




Οκτάβιο Πας, Η αναζήτηση της αρχής. Δοκίμια για τον υπερρεαλισμό, μετ. Μάγια Μαρία Ρούσσου, Ηριδανός, σελ. 20 ("Ο υπερρεαλισμός", Μεξικό 1954).




















Τρίτη, 15 Οκτωβρίου 2013

Αφάνιση του ονόματος





Το Κακό είναι ακρότατο, όχι απόλυτο. Ίσα ίσα η φενάκη του εωσφορισμού του είναι να αυτο-ανακηρύσσεται απόλυτο,  über alles. Αν το Κακό ήταν απόλυτο, δεν θα υπήρχε το "χειρότερο". Αν ήταν το Κακό απόλυτο, δεν θα μπορούσε και να νικηθεί.

Σ΄ αυτό συνίσταται όλη η "χοχμά", η σοφία της εβραϊκής παράδοσης: να περιμένεις πάντα το χειρότερο, να προετοιμάζεσαι γι΄ αυτό χωρίς να χάνεις ποτέ τη μεσσιανική προσδοκία της ανέλπιστης νίκης της Δικαιοσύνης. Το Κακό δεν είναι μεταφυσικό αλλά ιστορικό. Απορρέει και συνίσταται απ΄ όλες εκείνες τις ιστορικά μεταβαλλόμενες σχέσεις "που κάνουν τον άνθρωπο ένα ον ταπεινωμένο, υποδουλωμένο, εγκαταλελειμμένο, περιφρονημένο"...

Οι "συνηθισμένοι άνθρωποι", κυρίως οι μικροαστοί (αλλά όχι μόνον), σε συνθήκες ιδίως γενικευμένης κρίσης και αποσάθρωσης του κοινωνικού ιστού, όπως στη μεσοπολεμική Γερμανία, γλιστρούν εύκολα σε ολέθριες φαντασιώσεις, γινόμενοι υποχείρια μαζικής χειραγώγησης. Νομίζουν ότι ξεπερνούν τη μηδαμινότητά τους μεταμορφωνόμενοι μέσω του Φύρερ στο παν - την Αρία φυλή...
 Αντιμέτωπος με τον δικό του εαυτό σαν μηδενικό, ο "συνηθισμένος άνθρωπος" γίνεται, χάρη πάντα στον Φύρερ, το παν, μετατρέποντας σε στάχτη, εκ-μηδενίζοντας τον άλλο, τον κατεξοχήν άλλο, τον "αλλόμοιο", τον Εβραίο. Τον μισεί γιατί του αποκαλύπτει το δικό του μηδέν, τη δικιά του κρίση ταυτότητας. Νομίζει ότι την ξεπερνά, φουσκώνοντας σε "υπεράνθρωπο" το δικό του "εκτόπλασμα του εγώ" (για να θυμηθούμε έναν καίριο στίχο του Έκτορα Κακναβάτου). Για να γίνει ο "κοινός άνθρωπος" "υπεράνθρωπος" έπρεπε να αφανιστεί ο Εβραίος σαν "υπάνθρωπος". Με τη διαίρεση, όμως, σε "υπερανθρώπους" και "υπανθρώπους" ο κοινός άνθρωπος έβγαλε από τη μέση τον ίδιο τον άνθρωπο, καθεαυτόν...

"Μεταμορφωθήκαμε ήδη σε φαντάσματα. {...} Τότε, για πρώτη φορά συνειδητοποιήσαμε ότι η γλώσσα μας δεν έχει τις λέξεις για να εκφράσει αυτή την ύβριν, την εκμηδένιση του ανθρώπου. Σαν προικισμένοι με την ενορατική ικανότητα των προφητών είδαμε την πραγματικότητα: είμαστε στον πάτο. Πιο κάτω δεν γίνεται να πάμε: δεν μπορούμε να σκεφτούμε αθλιότερη ύπαρξη από τη δική μας. Τίποτα πια δεν μας ανήκει: μας στέρησαν τα ρούχα, τα παπούτσια, τα μαλλιά μας, εάν μιλήσουμε δεν θα μας ακούσουν, και εάν μας άκουγαν δεν θα μας καταλάβαιναν. Θα μας στερήσουν και τ΄ όνομά μας, κι αν θέλουμε να το κρατήσουμε, θα πρέπει να βρούμε τη δύναμη μέσα μας, τη δύναμη να το σώσουμε και μαζί μ΄ αυτό να σώσουμε κάτι από μας, απ΄ αυτό που υπήρξαμε. {...}
Häftling {φυλακισμένος}: έμαθα ότι είμαι ένας Häftling. Το όνομά μου είναι 174517. Μας βάφτισαν, για όλη την υπόλοιπη ζωή μας θα έχουμε το νούμερο χαραγμένο στο αριστερό μας μπράτσο". 

Η αφάνιση του ονόματος και η αντικατάστασή του με το ανεξίτηλο νούμερο, το στίγμα στο αριστερό μπράτσο, που πρέπει να δείχνεις για να πάρεις το (σχεδόν ανύπαρκτο) συσσίτιο είναι ουσιαστική στιγμή εκμηδένισης. Δεν είναι τυχαίο, σύμφωνα με ορισμένους ερμηνευτές, ότι η Τορά, το δεύτερο βιβλίο της Εξόδου, το ονομάζει εβραϊκά "Σεμότ" - Ονόματα. Μόνο με την απελευθέρωση και την Έξοδο από τη γη της δουλείας, τα παιδιά του Ισραήλ αποκτούν πραγματικά Ονόματα. Πριν αναφέρονταν σαν "Τολεντότ" - Γενεές, με κυρίαρχο τον φυσικό-βιολογικό δεσμό.
Στο στρατόπεδο, η διαδικασία είναι αντίστροφη: χάνεις το όνομά σου και υποβιβάζεσαι στον φυσικό-βιολογικό σου δεσμό στην βαθμίδα των "υπανθρώπων" και παίρνεις ένα νούμερο περιμένοντας το θάνατο...


Σάββας Μιχαήλ, "ARBEIT MACHT FREI. Η αντι-ανθρωπολογία του Άουσβιτς" (Διαβάζοντας το Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος του Πρίμο Λέβι), στο: Μορφές του Μεσσιανικού, εκδόσεις Άγρα, 1999, σελ. 75, 79-80.














Κυριακή, 13 Οκτωβρίου 2013

more road accidents...





Picture
                                                         πηγή


















                                πηγή























Πέμπτη, 10 Οκτωβρίου 2013

Αλέξανδρος Παναγούλης, Ποιήματα









Αγωνίες


Ἂν χτυπήσουν τὴν πόρτα, μὴν ἀνοίξεις.
Ὅσο καὶ νὰ χτυποῦν.
Πρέπει νὰ πιστέψουν πὼς τὸ σπίτι
εἶναι ἀδειανό.
Δὲν θὰ τὴ σπάσουν. Μὴ φοβᾶσαι.
Ἂν τὴ σπάσουν,
θὰ ξέρουμε πὼς μᾶς πρόδωσαν.
Οὔτε κ᾿ ἐγὼ τὸ πιστεύω.
Ναί, θὰ πυροβολήσω ἂν μποῦνε.
Ἐσὺ δοκίμασε νὰ φύγεις.
θὰ μπορέσεις.
Γιὰ μᾶς θἆναι. Τόση ὥρα
τριγυρίζουν τὸ σπίτι.
Κύταξε ἀπ᾿ τ᾿ ἄλλο παραθύρι.
Μὰ πρόσεχε.
Ναί, βλέπω. Χτυπᾶνε ἀπέναντι.
Μίλα σιγότερα.
Ἀκοῦς; Φασαρία; Τί νὰ γίνεται;
Κάποιον πιάσανε. Εἶναι γέρος.
Τὸν χτυπᾶνε τὰ σκυλιά.
Ἄτιμοι.
Πόσους θὰ πιάσετε; θὰ μείνουν
ὅσοι χρειάζονται καὶ περσότεροι.
θὰ μείνουν καὶ δὲν θὰ σταυρώσουν
τὰ χέρια.





Αὔριο Φῶς



Γέλια ζωῆς
Χαρὲς μακρυνές
Σκέψεις ἀγάπης
Στιγμὲς φωτεινές



Ἐλπίδες θρεμμένες
Πίστης δουλειά
Μνήμες κρυμμένες
Πόνου Φωτιά



Λεύτερη σκέψη
Δοῦλο κορμί
Θλιμμένη ὄψη
Χαρούμενη ὁρμὴ



Τέτοιο σημάδι
Ἀγώνα ἀδελφός
Τώρα σκοτάδι
Αὔριο φῶς






Η μπογιά


Ζωντάνεψα τους τοίχους
φωνή τους έδωσα
πιο φιλική να γίνουν συντροφιά.
Κι οι δεσμοφύλακες ζητούσαν
να μάθουνε πού βρήκα την μπογιά.

Οι τοίχοι του κελιού
το μυστικό το κράτησαν
κι οι μισθοφόροι ψάξανε παντού
Όμως μπογιά δεν βρήκαν

Γιατί στιγμή δεν σκέφτηκαν
στις φλέβες μου να ψάξουν


















1. Πρώτο μέρος, Ορχήστρα
2. Ο γίγαντας (π.Χ.), Νίκος Ξυλούρης 
3. Στους χρόνους της καταστροφής (1922), Μαρία Δημητριάδη
4. Στη Νέα Σμύρνη μια γριά, Νίκος Ξυλούρης
5. Αρχάγγελος, Μαρία Δημητριάδη
6. Πόσα χρόνια δίσεχτα, μέσα σε μιαν ώρα (1940), Νίκος Ξυλούρης 
7. Ήταν ο τόπος μου βράχος και χώματα (1944), Νίκος Ξυλούρης
8. Ο γεροδάσκαλος, Μαρία Δημητριάδη
9. Καφενείον Η ΕΛΛΑΣ (1950), Μαρία Δημητριάδη
10. Το λιονταρόπουλο, Μαρία Δημητριάδη
11. Πώς να τραγουδήσω, Νίκος Ξυλούρης
12. Πρόζα, Κ.Χ. Μύρης
13. Μια νύχτα στα Μεσόγεια, Γιάννης Μαρκόπουλος
14. Σαν τέλειωσε ο πόλεμος (1945), Γιάννης Μαρκόπουλος
15. Τελευταίο μέρος, Ορχήστρα & Πλήθος









Κυριακή, 6 Οκτωβρίου 2013

Ελύτης, Δώρο ασημένιο ποίημα




Ξέρω πὼς εἶναι τίποτε ὄλ' αὐτὰ   καὶ πὼς ἡ γλώσσα 
ποὺ μιλῶ δὲν ἔχει ἀλφάβητο


Ἀφοῦ καὶ ὁ ἤλιος καὶ τὰ κύματα εἶναι μιὰ γραφὴ συλ-
λαβικὴ ποὺ τὴν ἀποκρυπτογραφεῖς μονάχα στοὺς και-
ροὺς τῆς λύπης καὶ τῆς ἐξορίας


Κι ἡ πατρίδα   μιὰ τοιχογραφία μ' ἐπιστρώσεις διαδο-
χικὲς φράγκικες ἢ σλαβικὲς   ποὺ ἂν τύχει καὶ 
βαλθεῖς γιὰ νὰ τὴν ἀποκαταστήσεις πᾶς ἀμέσως φυλακὴ 
καὶ δίνεις λόγο


Σ' ἔνα πλῆθος Ἐξουσίες ξένες   μέσῳ τῆς δικῆς σου 
πάντοτε


Ὄπως γίνεται γιὰ τὶς συμφορὲς


Ὄμως   ἂς φανταστοῦμε σ' ἔνα παλαιῶν καιρῶν ἁλώνι 
ποὺ μπορεῖ νά 'ναι καὶ σὲ πολυκατοικία   ὄτι παίζουνε 
παιδιὰ   καὶ ὄτι αὐτὸς ποὺ χάνει


Πρέπει σύμφωνα μὲ τοὺς κανονισμοὺς   νὰ πεῖ στοὺς 
ἄλλους καὶ νὰ δώσει μιὰν ἀλήθεια


Ὁπόταν βρίσκονται στὸ τέλος ὄλοι νὰ κρατοῦν στὸ χέρι 
τους ἔνα μικρὸ


Δῶρο ἀσημένιο ποίημα.




Οδυσσέας Ελύτης, Το φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά 











Πέμπτη, 3 Οκτωβρίου 2013

Nostalgia for the present





Morocco Anti Atlas Ait Herbil agadir nId Aissa © Bart Deseyn

Morocco Anti Atlas Ait Herbil agadir nId Aissa








Morocco Anti Atlas Ait Herbil agadir nId Aissa view from above© Bart Deseyn

Morocco Anti Atlas Ait Herbil agadir nId Aissa 
view from above 








Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist Berber village sheep ©Bart Deseyn

Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist 
Berber village sheep









Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist Berber village madrassa© Bart Deseyn

 Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist 
Berber village madrassa









Morocco Dra valley ksar Tissergate house interior kitchen ©Bart Deseyn

Morocco Dra valley ksar Tissergate 
house interior kitchen









Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist Berber girl carrying barley© Bart Deseyn

Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist 
Berber girl carrying barley








Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist Berber girl © BartDeseyn

Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist 
Berber girl








Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist Berber truck © BartDeseyn

Morocco High Atlas Agoundis Tagharghist 
Berber truck















Ourika Tal, Hoher Atlas, Marokko, ca. 1990, 170 x 120 cm

Ourika Tal, Hoher Atlas, Marokko, ca. 1990






NOSTALGIA FOR THE PRESENT

The Berbers and their habitat in southern Morocco

This photographic project focusses on the context and the social organization of Berber society in rural Morocco. The major source of inspiration for this work was the essay La maison Kabyle ou le monde renversé by the French sociologist Pierre Bourdieu. He focused on the relation between the house and its ideological and symbolic significance. My own experience in Morocco equally convinced me that social organization in Berber society at any given time or place has always been expressed through a collective creativity which shapes their habitat. Whether it concerns the tents of the semi-nomads of the Middle Atlas, a village in the High Atlas, or a ksar (fortified village) in the valley of the Drâa, the intimate relationship between the surroundings and the human settlement is always a testimony to the refined social organization of Berber society. It is these testimonies that I have documented in five rural Berber communities in Morocco...



I consider habitat as the primary statement of cultural identity, especially in rural communities such as the ones I am documenting. In this case the term ‘habitat’ should be interpreted in the broadest sense. I’m not only referring to houses and formal architecture, but also to functional and collective constructions such as irrigation canals, fields, terraces, pastures, shepherds’ shelters, olive presses, granaries, etc. 

In Berber communities building and living are integrated as collective activities. This conception implies an approach that assigns a preeminent role to the users, the inhabitants. What I’m trying to show is how habitat emerges in dialogue with the geographical constraints, how habitat fulfills the cultural and social needs of a people, and how Berbers manage the extreme natural elements to make space habitable.


                                                      
                                                   Bart Deseyn

























                                   Jbel Toubkal, The High Atlas