Σάββατο, 31 Αυγούστου 2013

Charles Baudelaire, Notes sur 'Les Liaisons dangereuses'






                                


Ce livre, s’il brûle, ne peut brûler qu’à la manière de la glace.

Livre d’histoire.
Avertissement de l’éditeur et préface de l’auteur (sentiments feints et dissimulés). 

— Lettres de mon père (badinages).

La Révolution a été faite par des voluptueux.
Nerciat (utilité de ses livres). 
Au moment où la Révolution française éclata, la noblesse française était une race physiquement diminuée (de Maistre). 

Les livres libertins commentent donc et expliquent la Révolution. 

— Ne disons pas: Autres mœurs que les nôtres, disons: Mœurs plus en honneur qu’aujourd’hui
Est-ce que la morale s’est relevée? Νon, c’est que l’énergie du mal a baissé. — Et la niaiserie a pris la place de l’esprit.
La fouterie et la gloire de la fouterie étaient-elles plus immorales que cette manière moderne d’adorer et de mêler le saint au profane?
On se donnait alors beaucoup de mal pour ce qu’on avouait être une bagatelle, et on ne se damnait pas plus qu’aujourd’hui.
Mais on se damnait moins bêtement, on ne se pipait pas.


GEORGES SAND


Ordure et jérémiades.
En réalité, le satanisme a gagné, Satan s’est fait ingénu. Le mal se connaissant était moins affreux et plus près de la guérison que le mal s’ignorant. G. Sand inférieure à de Sade.

Ma sympathie pour le livre.
Ma mauvaise réputation.
Ma visite à Billaut [1].
Tous les livres sont immoraux.
Livre de moraliste aussi haut que les plus élevés, aussi profond que les plus profonds.

— À propos d’une phrase de Valmont (à retrouver):

Le temps des Byron venait.
Car Byron était préparé, comme Michel-Ange.
Le grand homme n’est jamais aérolithe.
Chateaubriand devait bientôt crier à un monde qui n’avait pas le droit de s’étonner:
« Je fus toujours vertueux sans plaisir; j’eusse été criminel sans remords». [2]

Caractère sinistre et satanique.
Le satanisme badin.

Comment on faisait l’amour sous l’ancien régime.
Plus gaîment, il est vrai.
Ce n’était pas l’extase, comme aujourd’hui, c’était le délire.
C’était toujours le mensonge, mais on n’adorait pas son semblable. On le trompait, mais on se trompait moins soi-même. 

Les mensonges étaient d’ailleurs assez bien soutenus quelquefois pour induire la comédie en tragédie.

— Ici comme dans la vie, la palme de la perversité reste à [la] femme.

(Saufeia) Femina simplex dans sa petite maison [3].
Manœuvres de l’Amour.
Belleroche. Machines à plaisir.

Car Valmont est surtout un vaniteux. Il est d’ ailleurs généreux, toutes les fois qu’il ne s’agit pas des femmes et de sa gloire. 

— Le dénouement.
La petite vérole (grand châtiment).
La Ruine. 

Caractère général sinistre.
La détestable humanité se fait un enfer préparatoire.

— L’amour de la guerre et la guerre de l’amour. La gloire. L’amour de la gloire. Valmont et la Merteuil en parlent sans cesse, la Merteuil moins.
L’amour du combat. La tactique, les règles, les méthodes. 
La gloire de la victoire.
La stratégie pour gagner un prix très frivole.
Beaucoup de sensualité. Très peu d’amour, excepté chez Mme de Tourvel. 

— Puissance de l’analyse racinienne.
Gradation.
Transition.
Progression.
Talent rare aujourd’hui, excepté chez Stendhal, Sainte-Beuve et Balzac.

Livre essentiellement français.

Livre de sociabilité, terrible, mais sous le badin et le convenable.
Livre de sociabilité.

Liaisons dangereuses.



[1] Ministre de l’Intérieur, au moment du procès des Fleurs du Mal.
[2] Les Natchez.
[3] Ces citations sont empruntées à l’un des passages les plus colorés de la satire VI de Juvénal sur les femmes, respectivement vers 327 (foemina simplex) et 320 (Saufeia). Le satirique trace le tableau des orgies auxquelles donnent lieu les mystères de la bonne déesse; c’est alors que l’on voit la femelle dans sa vérité et une certaine Saufeia défier des "filles" et l’emporter sur elles.





Intrigue
- Comment vint la brouille entre Valmont et la Merteuil.
Pourquoi elle devait venir.
La Merteuil a tué la Tourvel.
Elle n’a plus rien à vouloir de Valmont.
Valmont est dupe. Il dit à sa mort qu’il regrette la Tourvel, et de l’avoir sacrifiée. Il ne l’a sacrifiée qu’à son Dieu, à sa vanité, à sa gloire, et la Merteuil le lui dit même crûment, après avoir obtenu ce sacrifice.
C’est la brouille de ces deux scélérats qui amène les dénouements.
Les critiques faites sur le dénouement relatif à la Merteuil.


Caractères
- A propos de Mme de Rosemonde, retrouver le portrait des vieilles femmes, bonnes et tendres, fait par la Merteuil.
Cécile, type parfait de la détestable jeune fille, niaise et sensuelle.
Son portrait, par la Merteuil, qui excelle aux portraits.
(Elle ferait bien même celui de la Tourvel, si elle n’en était pas horriblement jalouse, comme d’une supériorité.) Lettre XXXVIII.
La jeune fille. La niaise, stupide et sensuelle. Tout près de l’ordure originelle.
La Merteuil. Tartuffe femelle, tartuffe de mœurs, tartuffe du XVIIIe siècle.
Toujours supérieure à Valmont et elle le prouve.
Son portrait par elle-même. Lettre LXXXI. Elle a d’ailleurs du bon sens et de l’esprit.
Valmont, ou la recherche du pouvoir par le Dandysme et la feinte de la dévotion. Don Juan.
La Présidente. (Seule appartenant à la bourgeoisie. Observation importante.) Type simple, grandiose, attendrissant. Admirable création. Une femme naturelle. Une Ève touchante. - La Merteuil une Eve satanique.
D’Anceny, fatigant d’abord par la niaiserie, devient intéressant. Homme d’honneur, poète et beau diseur.
Madame de Rosemonde. - Vieux pastel, charmant portrait à barbes et à tabatière. Ce que la Merteuil dit des vieilles femmes.



Ces notes sur Laclos et son roman publiées pour la première fois en 1903 par Edouard Champion,— Jacques Crépet les rapportait aux années 1856-1857 et à la fin de la vie de Baudelaire.



































Τετάρτη, 28 Αυγούστου 2013

Άγγελος της ερήμου





ca. 1311-1322











John the Baptist's reliquary14th c.
Perpignan (Pyrenees), treasury of the Cathedral









 icon, 15th c.
painter Angelos










Άγγελος παίρνει το αγόρι Ιωάννη στην έρημο

an angel leads the boy John to the desert























icon, 17th c.






Ἵσταται ἐπάνω εἰς μίαν πέτραν, ὡς ἄγριον ὄρνεον, πτερωτὸς μὲ λεπτοὺς πόδας, φορῶν κατάσαρκα μηλωτὴν ἐκ δέρματος καμήλου, κοντὴν ἕως ὀλίγον κάτω ἀπὸ τὸ γόνατο καὶ ἐπάνωθεν αὐτῆς εἶναι τυλιγμένος εἰς ἱμάτιον λαδοπράσινον. Ἡ κεφαλὴ του εἶναι ἀναμαλλιασμένη ὡσὰν ἄγριος πρῖνος, μὲ ἔνα συνεστραμμένον βόστρυχον εἰς τὴν κορυφήν, τὸ γένειον, ἀραιὸν εἰς τὰ μάγουλα, πυκνώνει κάτω ἀπὸ τὸ πηγούνι καὶ κλώθεται εἰς τέσσαρας ἢ πέντε κοχλίας, ὁ μύσταξ λεπτὸς καὶ μακρὺς πρὸς τὰ κάτω νεύων, τὰ ὀφρύδια συνεσπασμένα, οἱ ὀφθαλμοὶ περίλυποι, μακρὰν ἀτενίζοντες, τὸ στόμα μελαγχολικόν, καμπυλόρρινος. Ἡ ἔκφρασίς του εἶναι αὐστηρὰ μετὰ μειλιχίας ἐγκαρτερήσεως. Ἡ κόμη πολυπλόκαμος πίπτει ἐπὶ τῶν ὤμων. Τὸ πρόσωπόν του εἶναι λιπόσαρκον καὶ μελαμψὸν ἀπὸ τὸν καύσωνα τῆς ἐρήμου. Τὰ μαλλιά του καὶ τὰ γένεια του  ἔχουν τὰς τρίχας ἠγριωμένας ἀπὸ τὴν κακοπάθειαν καὶ τὸν ἄνεμον. Τὸ ὄμμα του σκληρὸν καὶ πλῆρες ἐγκαρτερήσεως. Ἡ μύτη του γυριστή, τὰ μηλομάγουλά του ἐξέχοντα. Βαθυμὰγουλος, μακρόλαιμος, μὲ τὸ στῆθος του γυμνὸν ὅπου ξεχωρίζουν τὰ κόκκαλα κάτω ἀπὸ τὸ μελαμψὸν δέρμα. Μὲ τὴν δεξιὰ κάμνει τὸ σχῆμα τῆς εὐλογίας καὶ μὲ τὴν ἀριστερὰν κρατεῖ κοντάρι μὲ σταυρὸν καὶ εἰλητάριον ἀνοικτὸν (τὸ ὁποῖον εἴτε λέγει «ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου» εἴτε ὅταν παρουσιάζεται κηρύττων στὴν ἔρημο «Μετανοεῖτε, ἤγγικε γὰρ ἡ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν»). Εἰς τὴν δεξιὰν γωνίαν τῆς εἰκόνος ἐπάνω εἰς μίαν πέτραν, εὑρίσκεται δοχεῖον μέσα εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται κομμένη ἡ κεφαλή του. Εἰς τὴν ἀριστερὰν ὑπάρχει ἕνα ἄγριον δένδρον, μία δρῦς καὶ ἀνάμεσα εἰς τὰ κλωνάρια της φαίνεται μία ἀξίνη σφηνωμένη, ἡ ὁποία συμβολίζει τὰ λόγια τοῦ προφήτου: «Ἤδη ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δένδρων κεῖται, καρπὸν ἑτοίμη νὰ κόψῃ πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν». Εἰς τοὺς ὤμους του εἶναι φυτρωμένες ἄγριες πτέρυγες ἀετοῦ κατὰ τὸ προφητικὸν ρῆμα: «Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, τοῦ κατασκευᾶσαι τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου». Αἱ πτέρυγες αὗται συνεργοῦν εἰς τὸ νὰ φαίνεται τὸ ἱερὸν τοῦτο πτηνὸν πλέον ὑπερφυές. 


Φωτίου Κόντογλου, Ἔκφρασις τῆς Ὀρθοδόξου Εἰκονογραφίας, Αθήνα 1960, Α΄, σελ. 86-87.








Ms Lat 9386 fol.146v The Decapitation of St. John the Baptist, from the Gospel of Chartres (vellum)

The Decapitation of St. John the Baptist  
Gospel of Chartres, 9th c.
Ms Lat 9386, fol. 146v 












The feast of Herod, c. 1330 
detail: Salome with the head of John
Patriarchate of Pec, Kosovo, Serbia










Δαμασκηνός Μιχαήλ-Αποτομή του Προδρόμου, 1590

The Beheading of St. John the Baptist, 1590
painter Michael Damaskinos









Herod's Banquet and Burial of John the Baptist

armenian manuscript, 1262











Herod's feast, Walters Manuscript W.535, fol. 159r











The royal couple of Herod and Herodias among the Damned in Hell: 
detail from a 13th c. fresco of the Last Judgement, 
 St. George near Kouvaras, Attica






















File:Machaerus Panorama.jpg











File:Nabi Yahya Mosque, Sebastia, c. 1920.jpg
File:StJohnInUmmayad.jpg

Shrine of John the Baptist








Σάββατο, 24 Αυγούστου 2013

Τζούλιο Καΐμη, Πεντάτευχος και αισθητική





από το εικαστικό έργο του Καΐμη 
πηγή




Οι Ιουδαίοι, στην επαφή τους με τους Πέρσες και Βαβυλωνίους διεμόρφωσαν στη λαϊκή πανθεϊστική τους λατρεία, με τις ανθρώπινες μορφές των αγγέλων, την πλαστική έκφραση του ασύλληπτου συμβολικού Θεού, προστάτη και δημιουργού.
Στο βιβλικό κώδικα, το Θείον έχει συμβολική σημασία και αντιπροσωπεύεται είτε σαν ποιητική πρωτόγονη δύναμη στο φως του Ήλιου Ελ Ελοχίμ (Απόλλων) είτε σαν διανοητική μεταφυσική δύναμη στα τέσσερα στοιχεία της ύλης ΓΕΒΕ Γιαχβέ (Ζευς).
Δυο αγγελικές μορφές, τα χερουβείμ, σύμβολο της αγνής ψυχής, κοσμούσανε την Κιβωτό του Νόμου της Ζωής, ενώ οι υπερανθρώπινες ψυχές των ηρώων και των μαρτύρων, τα σεραφείμ (σεράφ-όφις) στεφανώνανε στον ουρανό το ασύλληπτο Θείον.
Βλέπουμε λοιπόν στις εκφραστικές αυτές εικόνες του Ιουδαϊσμού ότι η ανθρώπινη και υπερανθρώπινη ψυχή εκφράζεται στην πλαστική τέχνη με το ευγενέστερο πρωτόγονο σχήμα της, την ανθρώπινη μορφή.
Η συμβολική θεότητα παραμένει ανώνυμη για το νου του ανθρώπου. Το ίδιο συμβαίνει και στον ελληνικό πανθεϊσμό, όπως φανερά διακρίνεται από το χορό της Ορεστιάδος ("Ω Ζευ, αν και δεν ξέρω το πραγματικό σου όνομα").. 
Όλοι αυτοί οι όροι του Ιουδαϊσμού, Ελοχίμ, Χερουβείμ, Σεραφείμ, Αδωναΐ κτλ. έχουν στην εβραϊκή γλώσσα κατάληξη πληθυντικού και έννοια ενικού, για να δώσουν τη συμβολική σύλληψη του σύμπαντος συγκεντρωτικά στο άτομο. Το Όλον στο Απλό, που είναι η πραγματική Δύναμη του Πνεύματος της Τέχνης..
Όπως η Δημιουργική Αρχή απεκάλυψε από το χάος την Πλάση με τις αμέτρητες θαυμαστές μορφές της, ορατές και αόρατες, έτσι όμοια δράση υπήρξε και υπάρχει στην όμοια ουσία του Ανθρώπου και της Φύσης και ένα κεντρικό απλό ατομικό πνεύμα παίρνει μέσα του το Σύμπαν.
Ο άνθρωπος επομένως και ως Άτομο έχει έμφυτο το χάρισμα της Τέχνης, την ανάγκη δηλαδή να επικοινωνήσει με το Σύμπαν, και μ' αυτό βρίσκεται σε παντοτινή αντιδραστική αρμονία, όπως ο Προμηθέας με τον Δία, που δίχως αυτήν αιώνιο σκοτάδι πάντα θα ήταν.
Ώστε η Τέχνη (η Μιμική) είναι επικοινωνία μεταξύ ανθρώπου και φύσης και μεταξύ ανθρώπων, όπως τ' άστρα επικοινωνούν μεταξύ τους, σκορπίζοντας το ένα στο άλλο το φέγγος του.
Η δημιουργική αρχή είναι ασύλληπτη στο νου του ανθρώπου κι εκδηλώνεται σε αμέτρητα σχήματα της Πλάσης, στην ομορφιά της που η μυστική της Δύναμη βρίσκει απόλυτη έκφραση στην Αγάπη.
Ο Θεός εξουσιοδότησε τον άνθρωπο να καθορίσει με τη σκέψη το Ακαθόριστο Μυστικό του, δηλαδή την Ομορφιά με τις άπειρες και αόρατες μορφές της, και ο άνθρωπος ονόμασε τότε Καλά όσα αρμόζουν με την ύπαρξή του - Ωραίον και Κακά τα αντίθετα - Άσχημο.
Ο άνθρωπος δεν μπορεί να συλλάβει νόμο της ενότητος αυτής ή να φανταστεί κάτι καλό, ωφέλιμο ή χρήσιμο δίχως νά' χει στο νου του τα αποτυπώματα του Ωραίου.
Υπάρχει επομένως χωριστική αρμονία μεταξύ Ομορφιάς και Αισθήματος του Καλού (Ορθού λόγου) και Αποκάλυψης.
Στη Γραφή βλέπουμε τα δύο αυτά Σύμβολα, τον Ελοχίμ - Δημιουργική αρχή - (Ωραίον) και τον Γιαχβέ (Ιεχωβά) - Αίσθημα του Καλού να δρουν ενωμένα σαν μία μόνη αρχή.
Ο Μύθος, που είναι η δράση της Φαντασίας, εξαγνίζει την ηθική πραγματικότητα στο μυστικό Φως του Ωραίου. Έτσι οι ήρωες και οι μάρτυρες θεοποιούνται από τους λαούς στη μορφή της Φυλής.
Στην παρακμή της μυθικής περιόδου που συνταυτίζεται με τη γραπτή διατύπωση (της Γραφής), ο μύθος μένει ιστορική πραγματικότητα και οι Ήρωες τότε δρουν ως καθαρώς ηθικοί άνθρωποι  ̇ όχι σύμβολα του Ωραίου δηλαδή μα του Καλού.
Στον ελληνικό κόσμο τα μυθικά πρόσωπα τότε εικονίζονται σαν παραδειγματικοί ηγεμόνες, μα στην Πεντάτευχο καθρεφτίζουν τον ίδιο το λαό και παριστάνονται απλοϊκοί ποιμένες, γιατί η φωτεινή δράση τους επιδρά στην κοινωνική ενότητα, ενώ οι θεοί του Ολύμπου χάνουν όταν θά' ναι αυστηροί την καθαρή ηθική δύναμη και μένουν ως ποιητικά κοσμήματα.
Οι συμβολικοί βιβλικοί ήρωες άλλο δεν κάνουν μέσα στον κόσμο τους παρά να απολυτρώνουν τον Άνθρωπο και να τον μυούν στις δύο ενωμένες Αρετές του Ωραίου και του Καλού.
Ο Θεός δημιουργός Ελωχίμ, να πούμε, είναι το αγνό πάθος, ενώ ο Ιεχωβά (Λόγος) είναι ο σύμβουλος που προφυλάττει τον άνθρωπο από το κακό και μάλιστα τον προειδοποιεί σα να θέλει να συμβολίσει μ' αυτό πως για τα κακά της ανθρωπότητος φταίει μόνον η απροσεξία του ανθρώπου. Το ίδιο φαίνεται καθαρά στα έργα του μεγάλου τραγικού Σοφοκλή (βλ. Οιδίποδα Τύραννο)..
Η ενότης των δύο σκοπών της Ζωής μέσα στο σύμπαν, του ωραίου και του καλού, αντιπροσωπεύεται στην κοινωνική αρμονία από τον Προφητισμό.
Ο Προφητισμός είναι η αγνή πνευματική ανθρωπιστική ενότης στο χωρισμό των σοφών και του λαού, δυναμώνει την αρμονική αντίληψη του Ωραίου και του Καλού: είναι ο στενότερος δεσμός όχι μόνο των ανθρώπων και λαών αλλά και του πνεύματος, γιατί η Προφητική Ποίηση ταιριάζει στα πιο σοφά σύμβολα, στις αγνές μορφές του λαϊκού μύθου. -Είναι να πούμε, με τη σημερινή μας νοοτροπία, το διεθνές πνεύμα στην εθνική παράδοση..
Ο προφητισμός είναι επομένως αντίδραση στην ειδωλολατρία και την ανθρωπολατρεία, που δεν απολυτρώνουν το άτομο ως ψυχή και ομορφιά στη φύση, στο ενωτικό πνεύμα, αλλά το υποδουλώνουν και μεταβάλλουν το πνεύμα σε στείρα ύλη. Στον αγνό πανθεϊσμό το είδωλο είναι έκφραση της λατρείας του πνεύματος..

Ο ιουδαϊσμός διαμορφώθηκε στη μοναξιά της Ερήμου, στο γερό θεμέλιο του Κοινωνικού Ρυθμού που, ανυψωμένος με τους ψαλμούς του Δαβίδ επεβλήθη στους άλλους λαούς, όπως ο ελληνισμός έδωσε στον κόσμο τα ηθικά θεμέλια του Ωραίου με την ποίηση του Ομήρου.
Ο ιουδαϊκός μυστικισμός έπειτα διαμορφώθηκε στην πανθεϊστική του λατρεία όταν ήρθε σ' επαφή με τους Πέρσες και Βαβυλωνίους, μα αυτή η επαφή σιγά-σιγά τον έφερε σε παρακμή. Και σαν χάθηκε ο Ναός του, έσβησε μαζί του η αγνή λαϊκή μυστική παράδοση.
Αναγεννιέται με μια εφήμερη λάμψη σαν ήλθε σ' επαφή με τους Έλληνες, σ' έναν αγνότερο ανθρωπισμό, γιατί το ελληνικό πνεύμα κλείνει μέσα του τα βαθύτερα ανθρώπινα αισθήματα.
Οι Ιουδαίοι τότε ξαναβρίσκουν στην ελληνική πλαστική τα χαμένα ίχνη της εικονογραφίας τους και ξαναπλάττουν τους αγγέλους μ' ελληνικό ρυθμό, σύμφωνα με την πνευματική μορφή που βγαίνει από τους προφήτες. Έτσι, στις Συναγωγές βγαίνει η πρώτη εικονογραφία του Μεσαίωνα που η ελληνική τέχνη ζωντανεύει και ανανεώνει στο πρωτόγονο ελληνικό μοτίβο, όπως φανερώνεται στα βυζαντινά ψηφιδωτά, στις συμβατικές μορφές των αγγέλων, των προφητών και των αγίων της Εκκλησίας. Όχι μονάχα στην πλαστική, αλλά εν γένει εκδηλώνεται η αρμονική σχέση μεταξύ του ιουδαϊκού και του ελληνικού πνεύματος.
Ο σκοπός του ιουδαϊσμού μέσα στην παράδοση του σκορπισμένου και αφομοιωμένου λαού του σε τόσους λαούς είναι να ενεργεί από την εθνική μεριά, τη χώρα του Ισραήλ, την ενότητα των ατόμων και των λαών μέσα στο Σύμπαν, όπως ο σκοπός του χριστιανισμού είναι να δρα στο ίδιο πνεύμα μα από τη διεθνή πλευρά.
Αν και η ιουδαϊκή θρησκεία βρίσκεται ακόμη στην παρακμή και εκδηλώνεται ως καθαρό κοινωνικό ηθικό δόγμα, εν τούτοις κρυφά ζει μέσα της ο πρωτόγονος ιουδαϊκός πανθεϊσμός και η εικονογραφία.
Οι άγγελοι, πλαστική έκφραση του Θεού, μνημονεύονται στις εβραϊκές προσευχές, αυτοί φυλάνε και προστατεύουν τα σπίτια, όπως οι άγιοι του ελληνικού λαού.. 


Η Πεντάτευχος δεν είναι δημιούργημα κανενός λαού, αλλά κληρονομία της ανθρωπότητος που κρατιέται με αδιάσπαστη παράδοση από τον πρώτο μύθο του ανθρώπου, που χάνεται η γένεσή του στα βάθη των αιώνων. Σώζεται σήμερα στην πνευματική θρησκεία της Μεσογείου και βρίσκεται με τ' αρχαϊκά γράμματα από θεία πρόνοια στον τόπο που διδάχτηκε μέσα στη λατρεία του μικρότερου λαού του Κόσμου, τους Σαμαρείτες.
Ο σκοπός της Πεντατεύχου είναι η πιο απλή ηθική μορφή του μύθου, η ενότης στον αρμονικό χωρισμό των ανθρώπων και του πνεύματος, στο χωρισμό διανοουμένου και λαού, Τέχνης και Σοφίας.
Το ίδιο πνεύμα της μυσταγωγικής Ενότητος του Λαού και του Σοφού υπάρχει και στο ελληνικό θέατρο με τις τρεις μορφές του Μύθου, το Σατυρικό, το Τραγικό, και το Κωμικό  και σ' όλα τα θέατρα των λαών που είναι παμπάλαιες παραδόσεις της πρωτόγονης μυσταγωγικής λατρείας.
Στη διανοητική Ευρώπη φαίνεται πως δεν έχει ωριμάσει ακόμη ο ανθρώπινος Ενωτικός Πολιτισμός και γι' αυτό υπάρχει έλλειψη πραγματικής Τέχνης και Κοινωνικού Ρυθμού.


   
Τζούλιο Καΐμη, Η πεντάτευχος και η αισθητική, Νέα Εστία, 17(1935), 475-478, στο: ΤΖΟΥΛΙΟ ΚΑΪΜΗ. Ένας αποσιωπημένος, Μαρτυρίες και κρίσεις. Το ζωγραφικό έργο του. Επιλογή από άρθρα του (1928-1976), επιμέλεια: Μισέλ Φάις, εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 1994 (αποσπάσματα, σελ. 141-142).







                                        Μονή Σταυρονικήτα, Άγιον Όρος 1938