Αφάνιση του ονόματος





Το Κακό είναι ακρότατο, όχι απόλυτο. Ίσα ίσα η φενάκη του εωσφορισμού του είναι να αυτο-ανακηρύσσεται απόλυτο,  über alles. Αν το Κακό ήταν απόλυτο, δεν θα υπήρχε το "χειρότερο". Αν ήταν το Κακό απόλυτο, δεν θα μπορούσε και να νικηθεί.

Σ΄ αυτό συνίσταται όλη η "χοχμά", η σοφία της εβραϊκής παράδοσης: να περιμένεις πάντα το χειρότερο, να προετοιμάζεσαι γι΄ αυτό χωρίς να χάνεις ποτέ τη μεσσιανική προσδοκία της ανέλπιστης νίκης της Δικαιοσύνης. Το Κακό δεν είναι μεταφυσικό αλλά ιστορικό. Απορρέει και συνίσταται απ΄ όλες εκείνες τις ιστορικά μεταβαλλόμενες σχέσεις "που κάνουν τον άνθρωπο ένα ον ταπεινωμένο, υποδουλωμένο, εγκαταλελειμμένο, περιφρονημένο"...

Οι "συνηθισμένοι άνθρωποι", κυρίως οι μικροαστοί (αλλά όχι μόνον), σε συνθήκες ιδίως γενικευμένης κρίσης και αποσάθρωσης του κοινωνικού ιστού, όπως στη μεσοπολεμική Γερμανία, γλιστρούν εύκολα σε ολέθριες φαντασιώσεις, γινόμενοι υποχείρια μαζικής χειραγώγησης. Νομίζουν ότι ξεπερνούν τη μηδαμινότητά τους μεταμορφωνόμενοι μέσω του Φύρερ στο παν - την Αρία φυλή...
 Αντιμέτωπος με τον δικό του εαυτό σαν μηδενικό, ο "συνηθισμένος άνθρωπος" γίνεται, χάρη πάντα στον Φύρερ, το παν, μετατρέποντας σε στάχτη, εκ-μηδενίζοντας τον άλλο, τον κατεξοχήν άλλο, τον "αλλόμοιο", τον Εβραίο. Τον μισεί γιατί του αποκαλύπτει το δικό του μηδέν, τη δικιά του κρίση ταυτότητας. Νομίζει ότι την ξεπερνά, φουσκώνοντας σε "υπεράνθρωπο" το δικό του "εκτόπλασμα του εγώ" (για να θυμηθούμε έναν καίριο στίχο του Έκτορα Κακναβάτου). Για να γίνει ο "κοινός άνθρωπος" "υπεράνθρωπος" έπρεπε να αφανιστεί ο Εβραίος σαν "υπάνθρωπος". Με τη διαίρεση, όμως, σε "υπερανθρώπους" και "υπανθρώπους" ο κοινός άνθρωπος έβγαλε από τη μέση τον ίδιο τον άνθρωπο, καθεαυτόν...

"Μεταμορφωθήκαμε ήδη σε φαντάσματα. {...} Τότε, για πρώτη φορά συνειδητοποιήσαμε ότι η γλώσσα μας δεν έχει τις λέξεις για να εκφράσει αυτή την ύβριν, την εκμηδένιση του ανθρώπου. Σαν προικισμένοι με την ενορατική ικανότητα των προφητών είδαμε την πραγματικότητα: είμαστε στον πάτο. Πιο κάτω δεν γίνεται να πάμε: δεν μπορούμε να σκεφτούμε αθλιότερη ύπαρξη από τη δική μας. Τίποτα πια δεν μας ανήκει: μας στέρησαν τα ρούχα, τα παπούτσια, τα μαλλιά μας, εάν μιλήσουμε δεν θα μας ακούσουν, και εάν μας άκουγαν δεν θα μας καταλάβαιναν. Θα μας στερήσουν και τ΄ όνομά μας, κι αν θέλουμε να το κρατήσουμε, θα πρέπει να βρούμε τη δύναμη μέσα μας, τη δύναμη να το σώσουμε και μαζί μ΄ αυτό να σώσουμε κάτι από μας, απ΄ αυτό που υπήρξαμε. {...}
Häftling {φυλακισμένος}: έμαθα ότι είμαι ένας Häftling. Το όνομά μου είναι 174517. Μας βάφτισαν, για όλη την υπόλοιπη ζωή μας θα έχουμε το νούμερο χαραγμένο στο αριστερό μας μπράτσο". 

Η αφάνιση του ονόματος και η αντικατάστασή του με το ανεξίτηλο νούμερο, το στίγμα στο αριστερό μπράτσο, που πρέπει να δείχνεις για να πάρεις το (σχεδόν ανύπαρκτο) συσσίτιο είναι ουσιαστική στιγμή εκμηδένισης. Δεν είναι τυχαίο, σύμφωνα με ορισμένους ερμηνευτές, ότι η Τορά, το δεύτερο βιβλίο της Εξόδου, το ονομάζει εβραϊκά "Σεμότ" - Ονόματα. Μόνο με την απελευθέρωση και την Έξοδο από τη γη της δουλείας, τα παιδιά του Ισραήλ αποκτούν πραγματικά Ονόματα. Πριν αναφέρονταν σαν "Τολεντότ" - Γενεές, με κυρίαρχο τον φυσικό-βιολογικό δεσμό.
Στο στρατόπεδο, η διαδικασία είναι αντίστροφη: χάνεις το όνομά σου και υποβιβάζεσαι στον φυσικό-βιολογικό σου δεσμό στην βαθμίδα των "υπανθρώπων" και παίρνεις ένα νούμερο περιμένοντας το θάνατο...


Σάββας Μιχαήλ, "ARBEIT MACHT FREI. Η αντι-ανθρωπολογία του Άουσβιτς" (Διαβάζοντας το Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος του Πρίμο Λέβι), στο: Μορφές του Μεσσιανικού, εκδόσεις Άγρα, 1999, σελ. 75, 79-80.














Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

παλιά καφενεία του Αιγαίου

Cavo d'oro

Ζει ο Αλέξανδρος; Ελληνικότητα και σύνθεση