Η διαχρονικότητα του Ίωνα Δραγούμη








"Οικογένεια αίγας"







...Είναι σκληρή η αίσθηση πως χάνεται η Πόλη για μας ολότελα, μα δε με ταράζουν βυζαντινά όνειρα τόσο, όσο η γνώση πως, είτε την έχομε είτε δεν την έχομε την Πόλη, είμαστε μέτριοι, ψόφιοι, κοιμισμένοι, κακομοιριασμένοι και μέτριοι, μέτριοι. Οι λέξεις ''Να πάρομε την Πόλη'' είναι σύμβολο, που δε σημαίνει ''Να ξαναφτιάσομε τη βυζαντινή αυτοκρατορία'', παρά ''Να είμαστε δυνατοί''...

Όσοι Ζωντανοί, Β΄ έκδοση, 1926, σ. 7.






  Ετούτον ξαναλέω λοιπόν, τον ποιητή - πολιτικό, επεριμέναμε όλοι τότε από τον Ίωνα Δραγούμη. Η πρωταρχική ηθική, πνευματική και ψυχική καταβολή του αγνότατου εθνισμού του, η ακοίμητη εσωτερική καλλιέργειά του, η μυστική και σταθερή θερμοκρασία του, όλα τούτα, όπως πιστεύω, εγγυούντανε ικανά για την προέκταση αυτή της ζωής του και του προορισμού του. Αλλ' αν ο βίαιος θάνατος ανάκοψε έτσι απότομα τη φωτεινή αυτή εξελικτική πραγμάτωση της ύπαρξής του, όμως η ουσιαστική προέκταση της ύπαρξης αυτής, και που είν' αυτή η ουσία και η ποιότητα του αγνότατου εθνισμού του, παραμένει αλώβητη, και τη στιγμή αυτή ίσως να βρίσκεται παράποτε σε ουσιώδη με το Έθνος επαφή. Κι αυτού ακριβώς του αγνότατού του Εθνισμού τις ουσιώδεις υποθήκες μοιάζει σήμερα να επικαλούμαστε, όσοι υπεύθυνοι γνωρίζουμε, ότι σε στιγμές ιστορικές, καθώς ετούτη που διαβαίνουμε, το πιο επείγον αίτημα είναι μια σαφής και κατηγορηματική αξιολόγηση των ίδιων μας ατομικών και ομαδικών συγχρόνως ευθυνών. Και είναι βέβαιο πως στο αίτημα αυτό ο Ίων Δραγούμης θά'χε ν' απαντήσει πράγματα ουσιαστικά κι ανεπιφύλαχτα. 

Άγγελος Σικελιανός





 ...όπως σ’ ένα ακρογιάλι έρημο της Θράκης περπάτησε μες στην καθαροσύνη του μεσημεριού, έτσι ανυπόδητος πέρασε πάνω απ’ τις αιχμές και τις πανουργίες της τρέχουσας πολιτικής. Στο βάθος το ήξερε καλά κι ο ίδιος όταν έλεγε:
''Να μεγαλώνω σα φυτό στη Ρωμιοσύνη μέσα. Σκοπό να μην έχω, παρά να είμαι εγώ ο σκοπός μου. Να περνώ στη Ρωμιοσύνη μέσα σαν άστρο που λάμπει στο σκοτάδι. Η μορφή μου, περνώντας, να ξυπνά τους άλλους και να θέλουν να τη μιμούνται...''

Οδυσσέας Ελύτης, Οι πολλοί Έλληνες του ενός Δραγούμη (από τα 2x7ε)


      



   Ο Ίων Δραγούμης ανήκει σ' αυτούς τους λίγους του Έθνους μας. Κι ανήκοντας σ' αυτούς, σύμφωνα με την αιματηρή ελληνική παράδοση, ήταν φυσικό να υποφέρει και να μαρτυρήσει. Γιατί στον τόπο αυτό, η προαίρεσή σου να γίνεις μεγάλος, όχι για τον εαυτό σου, για το Έθνος ολόκληρο, για τον φωτισμό του λαού, πληρώνεται με το σκληρό νόμισμα του αίματος. Ο Δραγούμης έζησε από την πρώτη του νιότη έχοντας ως ζωοποιό κέντρο του βίου του το Έθνος. Η στάση αυτή, σ' έναν αιώνα που θα μείνει στην Ιστορία ως ο αιώνας που μίσησε όσο κανένας άλλος την ψυχή, όχι μόνο των ανθρώπων αλλά και των Εθνών, φαντάζει ως στάση αιρετικού...

 Υπάρχουν ιδέες που γερνάνε, που ξεπερνιούνται, όταν έρχονται σε διάσταση με την ουσία του ανθρώπου που τις εγκολπώνεται και τις ζωοποιεί. Ο Δραγούμης όμως δεν εγκολπώθηκε την ιδέα του Έθνους, γενικά και αόριστα. Αγκάλιασε και βίωσε με δραματική ένταση το συγκεκριμένο Έθνος, το Ελληνικό, την κοινότητα των Ελλήνων και μέσα από αυτή την κοινότητα επιδίωξε να αντικρύσει και την δική του αποστολή και τον προορισμό του Έθνους του. Η συγκεκριμενοποίηση της ιδέας του Έθνους εκφράζεται σ' ολάκερη τη δραστηριότητα του Δραγούμη, στο στοχασμό και στην πολιτεία του. Έτσι, το ανθεκτικό στοιχείο που καταθέτει μέσα στην Ιστορία του Νέου Ελληνισμού θα είναι πάντοτε ηθικά, ιδεολογικά εξαργυρώσιμο, όσο υπάρχει Έθνος Ελληνικό κι όσο υπάρχουν Έλληνες σ' αυτή την ανήσυχη και κατασπαραγμένη οικουμένη. Αν οι Έλληνες εξουθενώσουν την μνήμη της Ιστορίας τους, όπως αυτή εκφράζεται στον καθημερινό τρόπο ζωής τους, στη γλώσσα, στο ήθος, στην Παράδοση, τότε ίσως μπορέσουν να ζήσουν ως λαός κι όχι ως Έθνος. Αλλά τότε, θα έχουν χάσει την ψυχή τους...

    Όπως επισημαίνει ο Δραγούμης, ''η ελληνική φυλή δεν είναι κατακτητική ούτε απολύτως στρατιωτική''. Η πολιτική ανεξαρτησία κι ένωση της φυλής μας δεν έχουν καμιά κατακτητική, ιμπεριαλιστική προαίρεση. Οι στρατιωτικές μας προσπάθειες εξαντλούνται μόνο σε όσα ''αρκούν δια την αυτοσυντηρησίαν της και την πολιτική της αποκατάστασιν''...Ο ελληνικός χαραχτήρας είναι αντι-ιμπεριαλιστικός, γιατί εκείνο που ενδιαφέρει βαθύτερα την Ελλάδα είναι η ποιοτική της ανάδειξη, η δημιουργία πολιτισμού.

  Τον πολιτισμό αυτό ο Δραγούμης τον επισημαίνει να δρα μέσα στον κορμό της Ελληνικής φυλής ιστορικά και  δυναμικά. Δηλαδή και ως ιστορική μνήμη προτρεπτική πράξεων, και ως ιδιοσυγκρασία -η Ελλάδα, αν υπάρχει ως Ελλάδα, δηλαδή, ως ιστορικό μέγεθος πνεύματος και ιδεών, είναι καταδικασμένη να δημιουργεί πολιτισμό-, αλλά και ως καθημερινή δυνατότητα των Ελλήνων που ζουν με τη συνείδηση Ελλήνων...Υποστηρίζει πως ο πολιτισμός που ως Έλληνες έχουμε στο αίμα του πνεύματός μας, είναι μάλλον ανατολικός, παρά δυτικός. 

    Ο ανατολικός περισσότερο χαραχτήρας του νεοελληνικού πολιτισμού εκφράζεται σε δυο βασικά στοιχεία, την αίσθηση του μέτρου και στη μεταφυσική του προαίρεση. Το μέτρο αυτό, που είναι ο άνθρωπος, εκφράζεται στον καθημερινό τρόπο ζωής, την αρχιτεκτονική, τη γλώσσα, τη συμπεριφορά, την ημεράδα κι ευγένεια, στην αίσθηση των χρωμάτων και στην ισορροπία ανάμεσα στο φως και στη σκιά...Η μεταφυσική προαίρεση ξεκινά από την αρχαιότητα, όχι μόνο ως συνειδητοποίηση της ύβρεος του θανάτου, αλλά κυρίως ως εθισμός συναναστροφής με το θείο, ως λαχτάρα επικοινωνίας μαζί του, ως προετοιμασία φανερώσεων, θαυμάτων κι αποκαλύψεων. Γιατί, κατά την κρίση μου, ο ελληνικός λαός, όταν είναι αγνός κι αδιάφθορος, είναι από τη φύση του θεοδίαιτος.

  Μη λησμονούμε πως γύρω στα τέλη του περασμένου αιώνα, ένα από τα λίγα, αυθεντικά τραγικά πνεύματα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, ο Νίτσε, είχε διατυπώσει την μεγάλη αρρώστεια της ευρωπαϊκής ψυχής στα κείμενά του για τον ευρωπαϊκό μηδενισμό, κι εκεί είχε τοποθετήσει τις ρίζες της κρίσης που βιώνουμε σήμερα.


Κώστας Ε. Τσιρόπουλος, Η διαχρονικότητα του Ίωνος Δραγούμη, Επιτάφια Στήλη στον Ίωνα Δραγούμη. Εκατό χρόνια από τη γέννησή του, Τετράδια "Ευθύνης" 7, Αθήνα 1978, 119-126 (αποσπάσματα)






















Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

παλιά καφενεία του Αιγαίου

Cavo d'oro

Ζει ο Αλέξανδρος; Ελληνικότητα και σύνθεση